Điện Biên Phủ vốn được gọi là Mường Thanh, từ chữ Mường Then theo tiếng dân tộc Thái nghĩa là "Xứ Trời", gắn với truyền thuyết về sự phát sinh ra dân tộc Thái. Tên gọi Điện Biên do vua Thiệu Trị đặt năm 1841 từ châu Ninh Biên; Điện nghĩa là vững chãi, Biên nghĩa là vùng biên giới, biên ải. Phủ Điện Biên (tức Điện Biên phủ) thời Thiệu Trị gồm 3 châu: Ninh Biên (do phủ kiêm lý, tức là tri phủ kiêm quản lý châu), Tuần Giáo, và Lai Châu.

Đây là đồng bằng giữa núi lớn nhất vùng tây bắc Việt Nam với câu truyền khẩu từ xa xưa: “Nhất Thanh (Mường Thanh – Điện Biên Phủ), nhì Lò (Mường Lò – Yên Bái), tam Than (Mường Than – Lai Châu), tứ Tấc (Mường Tấc – Sơn La) để nói về 4 vựa lúa trù phú và có gạo ngon bậc nhất miền Tây Bắc.

Thành phố Điện Biên Phủ được biết đến với trận Điện Biên Phủ năm 1954, giữa quân đội Việt Minh (do tướng Võ Nguyên Giáp chỉ huy) và quân đội Pháp (do tướng Christian de Castries chỉ huy). Chiến thắng Điện Biên Phủ là đòn quyết định đánh bại kế hoạch quân sự Na-va, làm sụp đổ niềm hy vọng của các giới quân sự và chính trị ở Pháp, làm xoay chuyển nhanh chóng cục diện chiến tranh, tạo cơ sở cho cuộc đấu tranh ngoại giao thắng lợi ở hội nghị Giơnevơ.

Đến với thành phố Điện Biên Phủ du khách có thể tham quan hầm chỉ huy tướng De Castries, sân bay Mường Thanh, cứ điểm Bản Kéo, đồi Độc Lập, đồi A1, C1, C2, D1, bảo tàng chiến thắng Điện Biên Phủ, cụm tượng đài kéo pháo vào Điện Biên phác họa hình ảnh 29 chiến sĩ lực lượng pháo binh kéo khẩu pháo 105 ly xuyên rừng, vượt dốc vào trận địa; tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ gồm 3 bộ đội đứng quay lưng vào nhau, nâng một em bé Thái, trên cùng là lá cờ quyết chiến quyết thắng; bức phù điêu đại cảnh bằng đá xanh Thanh Hóa khắc họa, diễn tả hình ảnh toàn bộ diễn biến Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ...

Về giao thông thành phố Điện Biên Phủ phát triển cả về đường bộ lẫn đường hàng không. Đường bộ: Thành phố Điện Biên Phủ cách Hà Nội 474km, cách biên giới với Lào khoảng 35km (qua cửa khẩu Tây Trang). Từ Hà Nội theo quốc lộ 6 qua Sơn La, vượt đèo Pha Đin sang Tuần Giáo rồi rẽ theo quốc lộ 279 vào Ðiện Biên. Đường hàng không: hàng ngày có 2 chuyến bay Hà Nội - Điện Biên và Điện Biên - Hà Nội.